Dermatofitoza u psa – przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest dermatofitoza u psa?

Dermatofitoza, potocznie zwana grzybicą skóry, to częsta choroba zakaźna psów. Wywołują ją mikroskopijne grzyby – dermatofity, które atakują powierzchowne warstwy skóry, sierść oraz pazury. Odżywiając się keratyną, czyli białkiem budującym te struktury, prowadzą do ich uszkodzenia i wywołują widoczne objawy.

Dermatofitoza to nie tylko problem kosmetyczny – nieleczona może prowadzić do wtórnych zakażeń bakteryjnych i znacznego dyskomfortu zwierzęcia. Jest to również zoonoza, co oznacza, że może przenosić się na ludzi. Z tego powodu szybka diagnoza i leczenie mają kluczowe znaczenie dla zdrowia psa i bezpieczeństwa jego opiekunów.

Przyczyny dermatofitozy u psów

Chorobę wywołują grzyby, które do wzrostu potrzebują keratyny. U psów najczęściej izoluje się trzy patogeny: Microsporum canis (którego rezerwuarem są koty), Microsporum gypseum (bytujący w glebie) oraz Trichophyton mentagrophytes (przenoszony przez gryzonie). Do zakażenia dochodzi poprzez kontakt bezpośredni z chorym zwierzęciem lub pośredni, przez skażone środowisko (np. legowisko czy szczotki). Warto wiedzieć, że zarodniki grzybów są niezwykle odporne – w otoczeniu mogą przetrwać nawet kilkanaście miesięcy.

Sam kontakt z zarodnikami nie zawsze jednak prowadzi do rozwoju choroby, ponieważ o rozwoju choroby decyduje odporność psa. Dermatofitoza najczęściej atakuje zwierzęta z osłabionym układem immunologicznym. Wśród czynników ryzyka zwiększających podatność na zakażenie wymienia się:

• Wiek: Szczególnie narażone są szczenięta z niedojrzałym układem odpornościowym oraz psy w podeszłym wieku, u których odporność naturalnie słabnie.

• Choroby współistniejące: Schorzenia takie jak zaburzenia hormonalne (np. niedoczynność tarczycy, choroba Cushinga), nowotwory czy choroby autoimmunologiczne osłabiają organizm i zwiększają podatność na infekcje.

• Stres i złe warunki bytowe: Przewlekły stres, niedożywienie, zła higiena lub przebywanie w dużym zagęszczeniu (np. w schroniskach) negatywnie wpływają na odporność.

• Uszkodzenia skóry: Rany, otarcia i zadrapania naruszają barierę ochronną skóry, ułatwiając grzybom wniknięcie do organizmu.

• Leczenie immunosupresyjne: Długotrwałe podawanie leków obniżających odporność, np. sterydów.

Zdrowy, dorosły pies z silnym układem odpornościowym jest w stanie samodzielnie zwalczyć infekcję, często, zanim pojawią się jakiekolwiek objawy kliniczne. Właśnie dlatego dbałość o ogólną kondycję zwierzęcia jest podstawą profilaktyki.

Objawy dermatofitozy u psa

Objawy kliniczne dermatofitozy bywają zróżnicowane, co sprawia, że łatwo je pomylić z innymi chorobami skóry. Najbardziej charakterystycznym symptomem są jednak plackowate, okrągłe lub owalne ogniska wyłysień. Zmiany te – pojedyncze lub mnogie – mogą pojawić się w różnych miejscach na ciele, choć najczęściej lokalizują się na głowie, uszach, łapach i ogonie.

W obrębie wyłysień skóra często się łuszczy, bywa zaczerwieniona i pokryta drobnymi strupami lub krostami. W klasycznej postaci zmiany szerzą się odśrodkowo, tworząc czerwoną obwódkę z przejaśnieniem w centrum (stąd angielska nazwa „ringworm”). Warto jednak pamiętać, że objawy nie zawsze są tak typowe. Nasilenie świądu również bywa zmienne – od jego całkowitego braku po intensywne drapanie, co dodatkowo komplikuje obraz kliniczny.

Dermatofitoza może przybierać również nietypowe postacie. U niektórych psów, zwłaszcza tych z obniżoną odpornością, może rozwinąć się tzw. kerion – głębokie, ropne zapalenie skóry, które objawia się bolesnymi, guzowatymi zmianami. Innym, rzadszym objawem jest onychomikoza, czyli grzybica pazurów, prowadząca do ich łamliwości, kruchości i zniekształcenia. Dlatego każdą niepokojącą zmianę skórną należy bezwzględnie skonsultować z lekarzem weterynarii.

Diagnostyka dermatofitozy u psów

Ponieważ objawy dermatofitozy mogą przypominać wiele innych chorób skóry, postawienie trafnej diagnozy wymaga specjalistycznych badań. Proces ten zazwyczaj obejmuje kilka etapów, które pozwalają jednoznacznie potwierdzić lub wykluczyć obecność dermatofitów.

Diagnostykę rozpoczyna badanie kliniczne, podczas którego weterynarz ocenia zmiany skórne (np. wyłysienia, łuszczący się naskórek) i zbiera szczegółowy wywiad. Już na tym etapie może pojawić się podejrzenie dermatofitozy.

Często stosowanym narzędziem diagnostycznym jest lampa Wooda, emitująca światło UV. Pod jego wpływem niektóre szczepy dermatofitów (głównie Microsporum canis) fluoryzują na charakterystyczny, zielonkawo-żółty kolor. To jednak tylko badanie przesiewowe – ujemny wynik nie wyklucza infekcji, ponieważ nie wszystkie grzyby wykazują fluorescencję. Dokładniejszą ocenę umożliwia badanie mikroskopowe pobranych próbek sierści i zeskrobin skórnych w poszukiwaniu zarodników.

„Złotym standardem” w diagnostyce, dającym ostateczne potwierdzenie, jest posiew mykologiczny. Pobrany materiał (włosy, zeskrobiny) umieszcza się na specjalnym podłożu hodowlanym. Mimo że jest to najskuteczniejsza metoda, która pozwala zidentyfikować konkretny gatunek grzyba, na wynik trzeba czekać do 3 tygodni. Dodatni wynik posiewu daje pewność diagnozy i pozwala rozpocząć celowane leczenie.

Leczenie dermatofitozy u psów

Skuteczne leczenie dermatofitozy to wieloetapowy proces, który wymaga cierpliwości i ścisłej współpracy z lekarzem weterynarii. Terapia obejmuje nie tylko farmakoterapię, ale także gruntowną dekontaminację otoczenia psa, aby zapobiec nawrotom i rozprzestrzenianiu się zarodników. Celem jest całkowite wyeliminowanie grzyba zarówno z organizmu zwierzęcia, jak i z jego środowiska.

Podstawą leczenia jest farmakoterapia, łącząca działania miejscowe z ogólnoustrojowymi. Terapia miejscowa, polegająca na stosowaniu preparatów przeciwgrzybiczych (szamponów, maści) bezpośrednio na skórę, ma na celu ograniczenie rozprzestrzeniania się zarodników. W przypadku rozległych infekcji niezbędne staje się jednak leczenie ogólnoustrojowe – doustne podawanie leków działających od wewnątrz. Terapia jest zwykle długotrwała i może potrwać nawet kilka miesięcy.

Równie ważna jest dezynfekcja otoczenia, ponieważ zarodniki grzybów mogą w nim przetrwać wiele miesięcy, stanowiąc nieustanne źródło ponownych zakażeń dla psa oraz zagrożenie dla domowników. Należy regularnie odkurzać i myć powierzchnie środkami grzybobójczymi. Wszystkie tekstylia, z którymi pies miał kontakt (legowiska, koce, zabawki), należy prać w wysokiej temperaturze lub dezynfekować. Proces ten znacznie ułatwia izolacja chorego zwierzęcia w jednym, łatwym do sprzątania pomieszczeniu.

Terapii nie wolno przerywać przedwcześnie, nawet jeśli objawy skórne ustąpią. Decyzję o jej zakończeniu podejmuje lekarz weterynarii na podstawie badań kontrolnych, zazwyczaj ponownego posiewu mykologicznego. Dopiero ujemny wynik badania daje pewność wyleczenia. Zbyt wczesne odstawienie leków to zbyt wczesne odstawienie leków to częsta przyczyna nawrotów.

Profilaktyka dermatofitozy u psów

Zapobieganie dermatofitozie jest znacznie prostsze i mniej kosztowne niż jej leczenie. Profilaktyka polega na dwóch głównych działaniach: wzmacnianiu odporności psa oraz minimalizowaniu jego kontaktu z zarodnikami grzybów w otoczeniu.

Podstawą profilaktyki jest utrzymanie wysokiej higieny w otoczeniu psa, ponieważ zarodniki grzybów mogą przetrwać na różnych powierzchniach przez wiele miesięcy. Należy regularnie prać w wysokiej temperaturze legowiska i koce, a także myć i dezynfekować miski oraz akcesoria. Systematyczne odkurzanie i mycie podłóg środkami grzybobójczymi pomaga eliminować potencjalne źródła zakażenia.

Należy również dbać o kondycję skóry i sierści psa. Regularne szczotkowanie usuwa martwe włosy i pozwala wcześnie wykryć zmiany skórne. Ważne jest, by dokładnie suszyć sierść po kąpieli lub spacerze w deszczu, ponieważ wilgoć sprzyja rozwojowi grzybów. Unikanie urazów skóry minimalizuje ryzyko infekcji, gdyż uszkodzona bariera naskórkowa ułatwia wnikanie patogenów.

Silny układ odpornościowy to najlepsza ochrona psa. Zbilansowana dieta, bogata w składniki odżywcze, wspiera zdrowie skóry i ogólną odporność. Należy także unikać sytuacji stresowych, które osłabiają organizm i zwiększają podatność na infekcje. Regularne wizyty kontrolne u weterynarza pozwalają monitorować stan zdrowia zwierzęcia i szybko reagować na niepokojące objawy.

Ważnym elementem prewencji jest unikanie kontaktu z potencjalnie chorymi zwierzętami, zwłaszcza tymi z objawami skórnymi (wyłysienia, strupy). Należy zachować szczególną ostrożność w miejscach o dużym zagęszczeniu zwierząt, takich jak wystawy, hotele dla psów czy schroniska.

Zoonotyczne ryzyko dermatofitozy

Dermatofitoza jest zoonozą, co oznacza, że stanowi zagrożenie nie tylko dla zainfekowanego psa, ale również dla ludzi w jego otoczeniu. Patogeny takie jak Microsporum canis mogą z łatwością przenosić się ze zwierząt na domowników, dlatego świadomość tego ryzyka jest bardzo ważna dla ochrony zdrowia całej rodziny.

Do zakażenia człowieka dochodzi przez bezpośredni kontakt z chorym psem lub jego skażonym otoczeniem (sierścią, legowiskiem, szczotkami). U ludzi infekcja objawia się podobnie jak u zwierząt – w postaci okrągłych, zaczerwienionych, łuszczących się i często swędzących plam na skórze.

Szczególnie narażone na zakażenie są osoby z osłabionym układem odpornościowym, małe dzieci i osoby starsze. Dlatego po zdiagnozowaniu dermatofitozy u psa trzeba wprowadzić rygorystyczne zasady higieny. Należy unikać dotykania zmian skórnych u zwierzęcia, dokładnie myć ręce po każdym kontakcie z nim i regularnie dezynfekować otoczenie. Działania te minimalizują ryzyko ponownego zakażenia psa i chronią domowników przed przeniesieniem choroby.